Ze Zduńską Wolą związani byli przez pewien czas swojej zawodowej praktyki lekarze Zbigniew Paweł Obuchowicz i Robert Salling. Obaj pracowali u nas już w okresie międzywojennym, w czasie okupacji, a być może jeden z nich w pierwszych powojennych latach. Od pewnego czasu dyrektor Archiwum Państwowego w Gorzowie Wielkopolskim Dariusz Rymar dokumentuje działalność tamtejszych medyków tuż po II wojnie. Doszukał się związku tych naszych lekarzy z jego Gorzowem. Jednym z gorzowskich lekarzy był doktor Obuchowicz, a przynajmniej osoba podająca się za niego. Nie wykluczone jednak, że to doktor Salling, w czasie wojny zdecydowany zwolennik Hitlera, szukał na tzw. Ziemiach Odzyskanych schronienia wykorzystując życiorys i podając się za doktora Obuchowicza.

Co wiemy o związkach tych lekarzy z naszym miastem? Kto ich obecność tu pamięta? Na informacje czekamy w miejskim muzeum.

Zbigniew Obuchowicz pracował w Karsznicach w latach 1939–1945, a być może wcześniej. Urodził się 20 listopada 1906 r. w miejscowości Stary Konstantynów. Był synem Karola i Jadwigi z d. Skopłowskiej. Był wyznania rzymskokatolickiego. Przyczynił się do zorganizowania służby zdrowia na użytek kolejarskiej społeczności Karsznic. Założył gabinet lekarski, ambulatorium i szpitalik kolejowej służby zdrowia dla pracowników węzła i ich rodzin. W latach II wojny światowej działał w Samodzielnej Placówce Kolejowej ZWZ-AK w Karsznicach (ps. „Krótki”). Był dowódcą Sekcji Sanitarnej, przewidywanym na stanowisko szefa sanitarnego Obwodu Sieradzkiego ZWZ–AK. Zajmował się szkoleniem sanitariuszy i pielęgniarek oraz gromadził niezbędne środki opatrunkowe, leki i nosze dla potrzeb przewidywanego powstania powszechnego. W nocy z 28 na 29 grudnia 1942 r. został aresztowany wraz z grupą 28 innych bojowników AK z Karsznic, w tym m.in. z Juliuszem Syllą i Kazimierzem Kałużewskim. Trafił najpierw do łódzkiego więzienia przy ul. Sterlinga, a następnie do obozów koncentracyjnych: w Aflenz i Ebensee, które były podobozami KL Mauthausen-Gusen. Po wojnie wrócił z Ebensee do Zduńskiej Woli.

Robert Salling do 1934 r.  mieszkał w Szadku przy Rynku 11, a przedtem przy ul. Warszawskiej. W Zduńskiej Woli jako lekarz internista prowadził gabinet przy ul. Królewskiej 4. Urodził się 13 kwietnia 1898 r. w Łodzi. Był synem Karola i Olgi z d. Fullman. Był wyznania ewangelicko–augsburskiego. Żoną jego była Helena z d. Arlet, ur. 5 czerwca 1908 r. w Zduńskiej Woli, córka Karola i Elzy z d. Zajdel, również wyznania ewangelicko-augsburskiego. Ślub wzięli 14 lipca 1934 r. w Zduńskiej Woli. Mieli dzieci: Aleksandrę Danutę, ur. 13 lipca 1935 r. w Zduńskiej Woli, zm. 6 września 1939 r., Iwonę urodzoną również tutaj 13 lutego 1937 r. oraz Christę, ur. 31 grudnia 1941 r. także w Zduńskiej Woli. Do Zduńskiej Woli przyjechali w lipcu 1935 r. z Szadku, gdzie mieszkali na Rynku 25 a. W Zduńskiej Woli mieszkali w domu przy ul. Królewskiej 4 m. 2. W czasie okupacji przy ul. Fr. Wilh. Weber 3 m. 2 i Adolf Hitlerstr. 64 West. W pierwszych miesiącach okupacji dr Salling objął kierownictwo nad Ubezpieczalnią Społeczną w naszym mieście. Nie wiadomo do kiedy tę funkcję sprawował. Powierzono mu również stanowisko dyrektora zduńskowolskiego szpitala. Był nim do 1941 r. W czerwcu 1941 r.  prawdopodobnie rodzina wyjechała do Wiednia. Jednak w 1945 r., po wyzwoleniu miasta, Helena i Iwona Salling znalazły się w obozie dla Niemców przy ul. Sieradzkiej w Zduńskiej Woli.

Gorzowski dr Obuchowicz używał imienia Zygmunt. Czy Zbigniew i Zygmunt Obuchowicz to ta sama osoba? A może był nim ukrywający się pod fałszywym nazwiskiem dr Robert Salling?

Ciekawe, czy u naszych Czytelników zachowały się przedmioty ceramiczne wytwarzane w czasie II wojny światowej w Zduńskiej Woli, w fabryce noszącej nazwę „Schieratzer Erde”, czyli „Ziemia Sieradzka”, a mieszczącej się przy ówczesnej ulicy Altstadtstrasse (przedwojennej Stęszyckiej, a dziś Getta Żydowskiego). Fabryka ta miała również swoje oddziały przy ul. Szadkowskiej i na Frajszycy. Wytwarzano w niej m.in.: kubki, talerze, podstawki, dzbanki, garnki gliniane, ozdobne donice, kafle piecowe, a nawet łazienkowe, czy potężne dzbany i wazy do dekoracji holów firm i instytucji, nawiązujące formą do sztuki antycznej. Glinę w trzech odmianach-czerwoną, białą i szarą, w klocach ponad metrowej długości, sprowadzano koleją z Austrii. Właścicielką firmy była Niemka z Poznania. Zamieszkiwała piętro domu przy zbiegu ul. Maisterweg (dzisiejszej Szpitalnej, a przed wojną Składowej) i Bahnhofstrasse (obecnie Dąbrowskiego, a do wojny Złotnickiego), w którym mieścił się po wojnie i dziś oddział ginekologiczny i położniczy miejskiego szpitala. Na parterze tego domu mieszkał wówczas urzędnik niemiecki. Przed wojną dom ten należał do rentgenologa, doktora Karola Böhmera, który praktykował w Zduńskiej Woli w l. 1927-1939. Tu prowadził swój gabinet. W czasie wojny na parterze tego budynku mieszkała siostra właścicielki i żandarm niemiecki. Kilka lat temu nasze miejskie muzeum odwiedziła córka doktora Böhmera, Marga Hemfler, która obecnie mieszka w Wiesbaden.

Z firmą związani byli w okresie wojny malarze polscy: Bolesław Hochlinger, Władysław Strzemiński i Stanisław Kurman. Najstarszy z nich, Władysław Strzemiński, urodzony w 1893 r., w 1920 r. ożenił się z patronką naszego Liceum Plastycznego, Katarzyną Kobro. Strzemiński był jednym z najbardziej znanych polskich plastyków awangardowych i teoretyków sztuki. Bolesław Hochlinger, urodzony w 1898 r., mimo niewielkiej różnicy wieku był uczniem i przyjacielem Strzemińskiego. Natomiast Stanisław Kurman, absolwent warszawskiej ASP, związany był po wojnie z Kutnem. Studiował przed wojną malarstwo, także prywatnie, w Paryżu, a od 1933 r. był scenografem w teatrach warszawskich. Kto pamięta ich obecność w naszym mieście?

W Zduńskiej Woli i okolicy mieszkają do dziś byli pracownicy tej firmy. Są to: ur. w 1922 r. Krystyna Chorosińska, ur. w 1930 r. Henryk Dobrzyński i ur. w 1929 r. Jerzy Raźniewski. Pani Krystyna, która dobrze znała język niemiecki, zajmowała się księgowością zakładu. Wcześniej pracowała w biurze wydającym kartki żywnościowe. W wolnych chwilach rysowała. Tam spotkał ją pewien Niemiec, który zwrócił uwagę na jej zdolności plastyczne. Po przejściu do pracy w „Schieratzer Erde” oprócz prac biurowychprojektowała także wzory na naczynia. Wśród rodzinnych pamiątek pani Krystyny zachował się wazon z motywami antycznymi wykonany w zduńskowolskiej wytwórni, a także jej portret namalowany w 1942 r. Pani Krystyna działała też w akowskiej konspiracji. Przysięgę na sztandar  złożyła w obecności Kazimierza Sztolca, jednego z dowódców
zduńskowolskiej AK. Opis jej konspiracyjnej działalności zachował się w piśmie skierowanym do Związku Bojowników o Wolność i Demokrację. Ma troje dzieci, jednego syna i dwie córki. Jej brat, Tadeusz Michalski, został aresztowany przez gestapo i trafił do więzienia i obozu w łódzkim Radogoszczu, gdzie został zamordowany. Natomiast pan Henryk i pan Jerzy byli pracownikami pomocniczymi, którzy m.in. wozili taczką i deptali (mieszali) nogami glinę, wrzucali ją do młynka, a z młynka do pojemnika z wodą, gdzie była rozcieńczana poprzez mieszanie. Po przefiltrowaniu gliny i uformowaniu klocków przy użyciu cienkiego drutu, układali je w pryzmy. Sprzątali hale i podwórko, dosypywali do paleniska i czyścili piece. Wypalanie naczyń glinianych po zamurowaniu pieca trwało 24 godziny. Ponadto pracownicy młodociani wykonywali wszystko, co poleciła
właścicielka. Pan Henryk  np. nosił i woził wózkiem z ulicy Wodnej, z rzeźni, lód do lodówki, do  domu właścicielki. Czyścił tam buty i rozpalał zimą w piecach. Mąż właścicielki był w wojsku i przebywał na froncie.  

Dotychczas udało się ustalić, że w firmie tej pracował też Antoni Lange, przedwojenny bramkarz w  drużynie OMTUR-u, (Organizacji Młodzieży Towarzystwa Uniwersytetów Robotniczych), który już nie żyje.  Wkładał on glinę do młynka. Na kole kręcili: Ilig, Ziółkowski i Jezierski. Spośród rodziny Jezierskich pracowali tu ojciec, córka i syn. Syn po wojnie prowadził zakład ceramiczny z doniczkami na tzw. pierwszych Zdunach, przy ul. Złotej. Wszyscy już nie żyją. Zatrudnieni byli także trzej bracia Białeccy m.in. Edmund i Henryk. Jeden z nich pracował w biurze wraz ze wspomnianą Krystyną Michalską, a inny zakładał płytki w zakładach masarskich jeszcze przed wojną. Strażnikiem w firmie był niejaki Kmieć, którego dwie córki pracowały tam również. W firmie pracowała ponadto mama Wiktora Pietrzykowskiego, dyrektora I LO w naszym mieście w latach 1950-1951, a także, w oddziale na Frajszycy, pan Stępień z Paprotni, gdzie na pamiątkę dla kolegi Henryka Dobrzyńskiego, wykonał glinianą popielniczkę. Firma „Schieratzer Erde” prowadziła dwa sklepy na terenie zduńskowolskiego Rynku. Jeden z nich znajdował się w budynku pod numerem 2 (obecnie funkcjonuje tam sklep rybny), a drugi na wprost obecnej stacji benzynowej. Zaopatrzeniowcem i sprzedawcą w jednym z nich był Leon Welguś. Na wyrobach emaliowanych umieszczany był stempel firmowy. Część produkcji wysyłana była koleją do innych miast, zapakowana w skrzynie i zabezpieczona trocinami.

Czy uda się z pomocą naszych Czytelników odnaleźć wyroby tej firmy? Ile? Zwłaszcza te, zaprojektowane przez wymienionych  artystów. Na pewno zachował się kafel piecowy wykonany w tym warsztacie ceramicznym w Zduńskiej Woli przez S. Kurmana, z motywem starogreckich „Gracji”. Według informacji podawanej przez jego wnuczkę, z takich kafli został zbudowany piec lub urządzony wystrój łazienki w pałacu w Walewicach koło
Łowicza.

Marian Grochowski to jeden z najbardziej znanych zduńskowolskich lekarzy pediatrów. Urodził się 5 grudnia 1930 r. w Warszawie. Po urodzeniu trafił do sierocińca, tzw. „Domu ks. Boduena” przy ul. Nowogrodzkiej w Warszawie.  Do szóstego roku życia przebywał w Domu Małego Dziecka w Klarysewie pod Warszawą prowadzonym przez siostry szarytki. Następnie trafił do miejscowości Grabie na Pomorzu pod opiekę sióstr elżbietanek. Tam rozpoczął naukę w szkole podstawowej, która przerwana została wybuchem II wojny światowej. Następnie przeniesiony został do sierocińca prowadzonego przy. ul. Barskiej w Warszawie przez orionistów, zwanego „Antoninem”, jako że patronował mu św. Antoni. Tam uczęszczał do Gimnazjum i Liceum Ogólnokształcącego im. Stanisława Staszica. Maturę zdał w 1950 r. i został studentem Akademii Medycznej w Warszawie. Kolega z oriońskiego sierocińca, Jan Hermanowicz, w swoim opisie pobytu w „Antoninie” z wdzięcznością wspomina, jak to młody student medycyny Marian Grochowski odebrał go po dwumiesięcznym pobycie ze szpitala w Warszawie i odprowadził do ks. Bronisława Dąbrowskiego, kierownika ośrodka. Student Grochowski pełnił tam funkcję pomocnika dr. Mariana Tulczyńskiego. Studia ukończył w 1958 r. z dyplomem lekarza. Wcześniej, 1 sierpnia 1957 r., poślubił Jolantę z d. Wolszczak. Po studiach podjął pracę w Szpitalu Miejskim w Łowiczu. Pracował tam 8 lat, pogłębiając swoje kwalifikacje pediatryczne, a w 1964 r. uzyskał II stopień specjalizacji. Dnia 1 stycznia 1966 r. został ordynatorem oddziału dziecięcego zduńskowolskiego szpitala. Oddział ten zorganizował od podstaw. Z czasem doprowadził do rozbudowy tej części szpitala. W naszym szpitalu przepracował 31 lat. Obecnie jest na emeryturze.

Żona doktora,  Jolanta Ewa Grochowska, urodzona 13 maja 1937 r. w Snowiu, powiat Nieśwież, obecnie na Białorusi, była córką Albina i Heleny z d. Hryniewieckiej. Przez wiele lat uczyła biologii w Szkole Podstawowej nr 10 w naszym mieście, zyskując sympatię i szacunek uczniów. Zmarła nagle 20 lipca 1994 r. Państwo Grochowscy mają dwoje dzieci: Jerzego, urodzonego w 1958 r., a zmarłego w 2010 r. i Elżbietę urodzoną w 1960 r., która wyszła za mąż za Antoniego Leszka Ładońskiego. Doktor Grochowski mimo wielu trudności życiowych, które zawsze pokonywał z ogromną godnością i odwagą, dziś, gdy dokucza mu poważna utrata słuchu, nadal oddaje się swoim pasjom-muzyce poważnej, historii malarstwa i sztuki. Lubi zwierzęta i dobre wspomnienia. Żyje skromnie i dostojnie, jak zawsze, utrzymując serdeczny kontakt z najdroższymi i przyjaciółmi m.in. ks. Marianem Klisiem czy fotografem Lechem Charewiczem. Największą jego radością obecnie są wnuki - Jakub, absolwent Prywatnej Wyższej Szkoły Biznesu i Administracji w Warszawie, na kierunku administracyjnym specjalizował się w nowoczesnej dyplomacji i służbach zagranicznych, oraz Katarzyna, studentka lingwistyki stosowanej w Wyższej Szkole Europejskiej w Krakowie. Dumny jest z sukcesów zawodowych córki i zięcia, których firmę pomaga już rozwijać wnuk Jakub.  

Odwiedzający z dobrym słowem doktora od lat ksiądz Marian Kliś wspomina dawne czasy, gdy np. doktor z żoną i wnuczką szli na spacer do parku. Księdza Mariana budowały takie sytuacje. Gdy wnuczka przyjaciół chciała wyrzucić papierek, a w pobliżu nie było pojemnika na śmieci, wtedy dziadkowie tłumaczyli dziewczynce, aby trzymała go nadal, bo dalej będzie stał kosz na śmieci. Ksiądz pomyślał wtedy o tym, jak starannie podchodzą dziadkowie do wychowania wnuczki. Także wieczór 12 grudnia 1981 r., przed ogłoszeniem o północy stanu wojennego, spędził ksiądz Marian z kolegą doktorem na rozmowie na tematy
wychowawcze i… o inteligencji psów. Wówczas widywano doktora Grochowskiego jeszcze często na spacerach uliczkami Zduńskiej Woli ze swoim psem, jamnikiem Tino, a wcześniej z foksterierami Lejdi i Ami.

Na dwa dni przed uroczystym wprowadzeniem do Galerii, w środę, 15 czerwca br. potwierdzenie tego faktu na specjalnym certyfikacie przekazali doktorowi w jego mieszkaniu ks. Marian Kliś i dyrektor muzeum miejskiego. 

j.ch.

Stefania Kamińska to jedna z najbardziej zasłużonych zduńskowolskich pielęgniarek. Urodziła się 26 października 1909 r. w Zduńskiej Woli. Rodzicami jej byli AntoniKałużewski i Józefa z d. Bregier. Ojciec nie wrócił z wojny 1920 r.  Mama zajmowała się domem. Zmarła 15 sierpnia 1957 r. Stefania była siostrą Kazimierza Kałużewskiego, powieszonego przez Niemców w publicznej egzekucji na terenie parowozowni w Karsznicach w odwecie za działalność dywersyjną na kolei wraz z Juliuszem Syllą 25 lutego 1944 r. Był on mężem Marii Kałużewskiej z d. Dąbrowskiej, zamęczonej torturami w KL Auschwitz 23 lutego 1944 r., wnuczki Franciszka Dąbrowskiego, brata Marianny Kolbe z Dąbrowskich, matki św. Maksymiliana. Stefania miała również dwie siostry- Janinę, farmaceutkę, więźniarkę obozu w Ravensbruck, oraz Zofię, zamężną Rychter. 

Stefania  ukończyła szkołę pielęgniarską w Łodzi. Przed II wojną światową, jak i po  wojnie, pracowała w zduńskowolskim oddziale Towarzystwa „Kropla Mleka”, którego głównym zadaniem było udzielanie wszelkiej pomocy żywnościowej, medycznej i doradczej niemowlętom i ich matkom. W 1932 r. wyszła za mąż za Mariana Kamińskiego, urodzonego 1 maja 1908 r., który był absolwentem technikum budowlanego w Łodzi. W czasie wojny mąż  przebywał  w obozie jenieckim w Żarach koło Żagania. Po wojnie pracował w zduńskowolskim Urzędzie Miasta w Wydziale Urbanistyki i Architektury. Zmarł 29 sierpnia 1974 r. w Zduńskiej Woli.  

Dnia 1 września 1939 r. Stefania Kamińska opatrywała rannych w bombardowanym Wieluniu. W czasie II wojny światowej była łączniczką i sanitariuszką ZWZ – AK., pseudonim „Sawa”. Zapoczątkowała w Zduńskiej Woli działalność konspiracyjną o charakterze samopomocy społeczno-ekonomicznej dla najbardziej potrzebujących rodzin, organizując zaopatrzenie w żywność, leki, odzież. Następnie działalnością tą kierował w konspiracji Franciszek Kolbe, brat św. Maksymiliana.
Po wojnie wraz z doktorem Władysławem Wróblewskim i pielęgniarką Marią Skowrońską organizowała służbę zdrowia w zniszczonym rodzinnym mieście. Pracowała w Poradni Chorób Płuc, w ambulatorium przy zakładach „Wola” oraz w gabinecie fizykoterapii poradni obwodowej.
Odznaczona została m.in. Medalem Wojska oraz londyńskim Krzyżem Armii Krajowej. Zmarła 27 maja 1996 r. w Zduńskiej Woli. Pochowana jest na starym zduńskowolskim cmentarzu.

Stefania Kamińska miała córkę Krystynę, urodzoną 24 października 1933 r. w Zduńskiej Woli oraz syna Andrzeja, urodzonego 16 listopada 1939 r. również w Zduńskiej Woli. Córka, z zawodu pielęgniarka, była kierowniczką zduńskowolskiego żłobka. Jej mąż, Marian Pawiński, był nauczycielem przysposobienia obronnego i wychowania fizycznego w zduńskowolskim I LO. Zmarł 24 grudnia 1997 r. Krystyna zmarła 9 grudnia 2003 r. Ich dzieci to Piotr oraz Magdalena. Piotr i jego żona Izabela mają dwie córki - Ewelinę i Weronikę, zaś Magdalena i jej mąż Paweł Grabowski mają syna Arkadiusza.

Małżonkowie Andrzej i Jadwiga  Kamińscy są emerytowanymi nauczycielami. Jadwiga uczyła historii, a mąż matematyki. Mają dwóch synów - Radosława i Michała. Obaj skończyli budownictwo na Politechnice Łódzkiej. Michał i jego żona Monika, ekonomistka, są rodzicami Gabriela i Anieli.

Podczas uroczystości na muzealnym dziedzińcu certyfikat potwierdzający wprowadzenie do
muzealnej Galerii Niepospolitych Zduńskowolan Stefanii Kamińskiej z rąk Zastępcy Prezydenta Miasta Krzysztofa Jędrzejewskiego i Przewodniczącego Rady Miasta Zduńska Wola Konrada Pokory otrzymał jej syn, który przybył na to spotkanie z Sokolnik.

j.ch.